بیناسازیا باژێرێن ئیسلامی
بیناسازیا باژێرێن ئیسلامی پێشکەفتنەکا بەرچاڤ ب خۆڤە دیت د سەردەمێ خەلیفەیێن ڕاشدین و دەولەتا ئومەوی دا، ب شێوەیەکێ کو ئاڤاکرنا ڤان باژێران ب شێوەیەکێ سەرەکی گرێدای بوو ب پێدڤیبوون ب ناڤەندێن ئیداری و سەربازی یێن جێگیر ژ بۆ ڕێڤەبرنا هەرێمێن ڤەکری و ڕێکخستنا لەشکەری.

ئێک: ئاڤاکرنا باژێران ل سەردەمێ خەلیفەیێن ڕاشدین (/11-41مش/632-661 ز)
ئاڤاکرنا باژێران د ڤی سەردەمی دا ب خزمەتکرنا ئارمانجێن سەربازی و ئیداری یێن سەرەکی دهاتە جوداکرن، کو ناڤێ "ئەمسار) لێ دهاتە دانان. ئەڤ ئەمسارە جهێن سنووری و بنکەێن سەربازی یێن جێگیر بوون، و پلاندانانا وان ب سادەیی و فەنێن کارپێکرنێ دهاتە جوداکرن.
تایبەتمەندییێن سەرەکی یێن باژێرێن ڕاشدین:
• 1-(موقع) هەلبژارتنا جهێن ستراتیجی یێن نێزیکی سەرچاوەیێن ئاڤێ، لێ دوور ژ کەنارێن دەریایێ یان دەڤەرێن رۆمانی و ساسانی یێن کەڤن ژ بۆ خۆپاراستن ژ تێکەلکرن و هەلوەرینێ د ناڤ شارستانییەتێن ڤەکری دا.
• 2-(پلاندانان): پلاندانان ل سەر سیستەمێ "پلاندان" یان "گەڕەکان" بوو(نظام "الخِطَط أو "الحارات)، کو ڕووبەرێن بەرفرەهـ هاتبوونە تەرخانکرن بۆ هەر هۆزەک یان خێلەکا لەشکەرێ فتوحات کرین بۆ ئاڤاکرنا مالێن خۆ.
• 3-(توخمێن ناڤەندی):پلاندانانا باژێری ل دەوری سێ توخمێن سەرەکی بوو(العناصر المركزية: تخطيط المدينة حول ثلاثة عناصر أساسية):
o أ-مزگەفتا مەزن (جامع)): ناڤەندا عیبادەتێ، کۆمبوونێن گشتی و ڕێڤەبرنا دەولەتێ.
o ب- دار الإمارة (جهێ والی)): جهێ والی یان سەرداری).
o ج- بازار (سوق)): ژ بۆ جێبەجێکرنا پێدڤیێن ئابووری.
• 4-الحمى:تەرخانکرناڕووبەرێن مەزن ل دەرڤەی باژێری هاتبوونە تەرخانکرن ژ بۆ چەراندنا ئەسپ و حێشترێن لەشکەری ). الحمى: خُصصت مساحات واسعة خارج المدينة لرعي خيول وإبل الجند (الحمى).