ڤەکۆلینا ل سەر كەلەپوورێ فەلەکناسیێ ئیسلامی ل وەلاتێن رۆژهەلاتێ ئیسلامی دیار دکەت کو فەلەکناسان پشتبەستن ل سەر چاڤدێریا لڤینا تشتێن ئەسمانی و گوهۆڕینێن ل سەر وان دکر، و ئەڤ چەندە ب گوهۆڕینێن سەقای ڤە گرێددان ب مەرەما پێشبینیکرنا گوهۆڕینێن کەشوهەوای. دیار بوو کو پتریا ڤان پێشبینیان ل سەر بنەمایێ تێبینی و چاڤدێری و ڤەکۆلینێ بوون، نەک ل سەر زانستێ تنجیمێ یێ غەیبی یێ کو ل سەر لێکدانەوەیێن فەلسەفی بۆ تێگەهشتنا سروشتی ئاڤا بووی.
د ڤی بیاڤی دا، بورج ئێک ژ گرنگترین ئامراز بوون کو زانایێن فەلەکناسیێ پشتبەستن ل سەر دکر بۆ دیارکرنا جهێن ستێران و هەڤگرتنا وان، و گرێدانا وان ب گوهۆڕینێن سەقای ڤە، ب تایبەتی رۆژ و هەیڤ، وەک دوو ژ گرنگترین تشتێن ئەسمانی کو کارتێکرنێ ل سەر کەشوهەوای دکەن. لڤینا وان دهاتە بکارئینان بۆ دیارکرنا دەستپێکا وەرزان و دەمێن گەرماتی و سەرماتی و هشکاتیێ، زێدەباری گوهۆڕینێن دی یێن وەک بارانبارین و بەفربارین و هاتنا بای... هتد.
بۆ ب ساناهیکرنا پرۆسەیا چاڤدێریێ، فەلەکناسان پشتبەستن ل سەر دابەشکرنا دوازدە بورجان ل سەر چار رەگەزان (ئاگر، ئاڤ، ئاخ، و هەوا) دکر، و ناڤێ "سێگۆشە" (المثلثات) ل سەر ددان. بورجێن ئاگری نیشان بوون بۆ گەرماتی و هشکاتیێ، و یێن ئاڤی نیشان بوون بۆ باران و تەڕاتیێ، و یێن ئاخێ نیشان بوون بۆ وەرزێن شینبوونا رووەکان، و یێن هەوایی نیشان بوون بۆ لڤینا بای و سۆریان. لێ بەلێ، ئەڤ دابەشکرنە دابەشکرنەکا تیۆری بوو کو ل سەر فەلسەفا سروشتی ئاڤا ببوو، پتر ژ هندێ کو ل سەر بنەمایێ چاڤدێری و ئەزموون و ڤەکۆلینا درێژ یا کەشوهەوای بیت، و ئەڤە ژی وێ چەندێ روون دکەت کا بۆچی هندەک ژ پێشبینیێن وان دژی راستییا سەقایێ وان بورجان بوون د واقیعی دا.
پەیڤێن سەرەکی: پێشبینی، بورج، رۆژهەلاتێ ئیسلامی، باران، با.