کۆلۆنیالیزما چاندنێ
ئەڤ زاراوە دهێتە بکارئینان بۆ وێ چەندێ کو دەولەت یان کۆمپانیێن بیانی دەست ددانن سەر رووبەرێن بەرفرەهـ ژ ئەردێن چاندنێ ل وەلاتێن هەژار یان یێن کو د قوناغا گەشەکرنێ دانە. ئارمانج ژێ بەرهەمئینانا هندەک بەروبوومانە کو بتنێ بۆ دەرڤە دهێنە هناردهکرن، بێی کو خەلکێ وێ یێ رەسەن مفایەکی ژێ ببینیت.
ئەڤ چەمکە دابەش دبیتە سەر دوو شێوەیان:
کۆلۆنیالیزما چاندنێ یا کەڤنار)دیروکی) 1-
ئەڤ جۆرە ل سەردەمێ ئیمپراتۆریەتێن مەزن (وەکی بریتانیا و فەرەنسا ل ئەفریقیا و ئاسیا) هەبوو:
گوهۆرینا سیستەمێ چاندنێ: داگیرکەران جۆتیارێن دەڤەرێ نەچار دکرن کو چاندنا گەنم و جەو و خوارنا سەرەکی بجهـ بهێلن و دەست ب چاندنا "بەروبوومێن نەقدی" (Cash Crops) بکەن، وەکی: پەمی، لاستیک، چای، و قەهوێ، دا کو کارگەهێن ئەوروپی پێ بڕێڤە بچن.
سیستەمێ کارێ زۆرەملێ: پشت ب هێزا کارا ئەرزان یان یا ب زۆرێ دگرت بۆ کارکرن د مەزراێن مەزن یێن بیانیان دا.
پاشکەفتن (التبعية): ئەڤ چەندە بوو ئەگەر کو ئەو وەلات پێدۆڤی خوارنا دەرڤە ببن، چونکی ئەردێ وان بوو خزمەتکارێ ئابوورێ دەولەتا داگیرکەر.
٢. کۆلۆنیالیزما چاندنێ یا نوو (دەستەسەرکرنا ئەردی - Land Grabbing)
ئەڤە شێوازێ سەردەمە (وەکی پرۆژێ کۆمپانیا "دایو" ل ماداگاسکار)، و ب ڤان خالان دهێتە نیاسین:
گرێبەستێن درێژخایەن: کریێ یان کڕینا ملیۆنەها هکتاران بۆ ماوێ ٩٩ سالان ب بهایەکێ گەلەک کێم.
ئاسایشا خوارنێ بۆ یێن دی: دەولەتێن دەولەمەند یێن کو ئەردێ چاندنێ یان ئاڤا کێم هەی، ل وەلاتێن دەولەمەند ب ژێدەران (وەکی سودان، ئەسیۆپیا، ماداگاسکار) وەبەرهێنانێ دکەن دا کو خوارنا گەلێ خۆ دابین بکەن.
• هناردهکرنا تەمام: هەمی بەرهەم دچیتە بۆ دەولەتا وەبەرهێنەر، د دەمەکێ دا کو خەلکێ وێ دەڤەرێ دبیت تووشی برسیاتیێ یان کێمیا خوارنێ ببن.
خالەکا گرنگ: د ڤی شێوازێ نوو دا، تشتێ مەترسیدار ئەوە کو هەمی تشت ب ناڤێ "وەبەرهێنانێ" و ب رەزامەندیا حکومەتان دهێتە کرن، لێ د راستی دا ئەڤە تالانکرنا سەروەت و سامانێن نەتەوەیی یە بۆ بەرژەوەندیا بیانیان.