وەکی یا دیار د ژمارەکا بەرجاڤ ژ ژێدەرێن مێژوویێدا تێکەلکرن د ناڤبەرا زانایێن کورد و ئەوان زانایێن دی یێن نە کورد کو بو مەرەمێن جودا جودا ل دەڤەرێن کوردستانێ ژیاین هاتیە کرن، ئەڤ جەندە ژبەر هندەک هوکاران بوویە، مینا: وەرگرتنا پیزانینان ژ لایئ نڤیسەرانڤە بیی دیڤجونەکا زانستی بو بهیتە کرن، و بتنئ پیزانین ژ ژیدەران هاتینە ڤەگوهاستن. هەروەسا ژ لایەکئ دیڤە هندەک نڤیسەران گرنگی ب بابەتئ خوناساندنا نەتەوایەتیا خو نەدایە، لەورا بابەت ب زەحمەت کەتیە. دیسان ژبەرکو هەر زانایەکئ جوبایە دەڤەرەکا جیهانا ئیسلامئ نازناڤئ ئەوئ دەڤەرئ یان باژیری وەردگرت، مینا: (الاربلي، السنجاري، الامدي، الدمشقى...)، لەورا گەلەک زانا ب هندەک دەڤەر و باژیران ناڤدار بووینە و ئەو دەڤەر و باژیر ژ لایئ نڤیسەرانڤە وەک بەلگە بو دیارکرنا نەتەوا وان ب کارهاتینە.
ژ دیارترین ئەو بنەمالین هەتا نوکە تئکەلکرن لسەر نەژادئ وان هەی ئایا کوردن یان نە، مینا: :(ال الخشاب، بنو العقيلي الاربلي، البرامكة، ابن الاثير الجزري...).
جارەسەریا بابەتئ ناڤبری د دەستئ نڤیسەر و ڤەکولەران دایە، کو پیدڤیە پتر ب زانستیانە و لدویف بەلگین میژوویی هەول بدەن کەسایەتیا زانایان لدویف ئەڤان پیڤەران (ثابت، راجح، محتمل، غير ثابت) ب جەسپینن، و ل جهئ بەلگین جوگرافی بەلگین نەژادی و نەتەوایەتی و هوز و خیزانی وەربگرن، و پالپشتیا خو لسەر د ژئدەرین هەڤجەرخی ئەوان زانایان بکەن.