کولتوری توندوتیژی لە عێراق مێژوویەکی کۆن و کۆنی هەیە، لە سەردەمی سەرەتای خانەدانەکان لە سۆمەرییەکانەوە دەستی پێکردووە. تا سەدەکانی ناوەڕاست و سەرەتای سەردەمی ئیسلامی و سەردەمی عەباسیەکان بەردەوام بوو، بەتایبەتی دوای داگیرکردنی بەغدای مەغۆلەکان کە بووە هۆی مردنی ژمارەیەکی زۆر. پاشان عێراق شاهیدی توندوتیژی توند بوو لە سەردەمی عوسمانی و تێوەگلانی لە جەنگی جیهانی یەکەمدا، توندوتیژی وەک دیاردەیەک بەردەوام بوو، لە شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ و ڕووداوەکانی ١٩٩١ و ٢٠٠٣ و ٢٠١٤دا دەرکەوت.

هۆکارەکانی: ١.
1- چونکە کۆمەڵگای عێراقی کۆمەڵگەیەکی بەدەوییە، وە بەدەوییەکان بە ڕۆحی شەڕانگێزی و ئازایەتی ناسراون.
2- بەهۆی شەڕ و جینۆسایدەوە.
3- به هۆی بێکاری و خراپی بارودۆخی ئابوری.
4- هەڵوەشاندنەوەی خێزان.
5- خراپ بەکارهێنانی ئایین بۆ ئاسانکاری بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان، وەک چۆن داعش لە ساڵی 2014 کردی.- کاریگەری:
دیاردەی توندوتیژی کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کۆمەڵگای عێراق هەبووە، لەوانەش لەسەر دۆخی دەروونی تاک و کەسایەتی، هەروەها لەسەر ئاوارەبوونی ژمارەیەکی زۆر لە تاکی بەئەزموون لە هەموو بوارەکانی ژیاندا لە عێراقەوە.